یادداشت‌هایی پیرامون شاهنامه فردوسی 2

آنچه در گفتار اول این یادداشت ها آمد این بود که «خرد» پایه و اساس نگرش فردوسی به جهان در کتاب شاهنامه است. بنابراین نیاز است تا به تبارشناسی این واژه بپردازیم.

***

خرد یکی از مفاهیم اصلی مطرح شده در تمام تمدن های کهن  بشری است. به عنوان مثال در تمدن «بین النهرین» یکی از رب النوع های سه گانه ، خدای خرد و آب است. در میان خدایان  «هند و ایرانی» که اجداد خدایان ایران پیش  از اسلام نیز می باشند ، خدایی است با نام «ورونه» که صفت مشخصه اش «خردمند» است. لازم به تذکر است در تمدن های قدیمی که سابقه آنها به 6 ـ 5 هزار سال قبل می رسد، به جای پرستش خدای یگانه هریک از مظاهر طبیعت را به عنوان یک خدا مورد پرستش واقع می شد.

در ادیان و متون کهن ایران قبل از اسلام نیز خرد جایگاه والایی دارد. از جمله متون قدیمی به جا مانده می توان به سه کتاب «زادسپرم» ، «مینوی خرد» و «بندهش» اشاره کرد. در مینوی خرد که پندنامه ارزشمندی هم  است ، خرد  و ابعاد گوناگون آن مورد بحث قرار گرفته است. در این کتاب خرد بهترین نیکی است که به مردم می رسدو جهان را می توان با نیروی خرد به دست آورد و اداره کرد. در بندهش نیز اندیشیدن و خرد ، نخستین کارهای هر انسان است و با تفکر انسان پی به وجود خود می برد.

در آیین زرتشتی که در ایران قبل از اسلام رواج داشت ، مفهوم خرد عمیقا مورد توجه بوده است . «مزدا» که لقب «اهورا» ـ خدای زرتشتی ها ـ است، به معنای خرد و فرزانگی است. در «اوستا» کتاب مقدس این آیین نیز خرد جایگاه ویژه ای دارد. اوستا به بخش های گوناگونی تقسیم شده است. یکی از اصیل ترین و قدیمی ترین این بخش ها که به احتمال زیاد سروده های زرتشت را در بر می گیرد ، «گاتاها» نام دارد. در این بخش نیروهای موجود در عالم به دو نیروی خیر و شر تقسیم ، و با عنوان « خرد مقدس» و «خردخبیث» روبروی یکدیگر قرار می گیرند. خرد مقدس واسطه ای است میان اهورا مزدا و آفریده هایش که می توان از آن انتظار خیر و نیکی داشت و در مقابل خرد خبیث واسطه ای است میان اهریمن و آفریده هایش که شر و بدی را به ارمغان می آورد.

در باره جایگاه و معنای خرد در اوستا باید به «امشاسپندان» به عنوان دستیاران اهورا مزدا نیز اشاره کرد. یکی از این دستیاران«بهمن» است. بهمن نخستین امشاسپند و آفریده اهورا مزدا ، مظهر اندیشه نیک و خرد و دانایی خداوند است. او انسان را از عقل و تدبیر بهره مند می کند و از مهمترین و ظایفش آموختن «گفتار نیک» به انسان است.

ادامه دارد...

برای مطالعه بیشتر درباره مطالب این گفتار به این کتاب ها می توانید مراجعه کنید:

1-    کتاب تاریخ اساطیری ایران نوشته ژاله آموزگار از انتشارات سمت.

2-    کتاب زرتشت ، مزدیسنا ، حکومت نوشته جلال الدین آشتیانی  از انتشارات شرکت سهامی انتشار.

3-    کتاب پژوهشی در اساطیر ایران  نوشته مهرداد بهار از انتشارات آگه.

4-    کتاب بندهش ، نوشته فرنبغ دادگی تصحیح مهرداد بهار از انتشارات توس.

5-    کتاب مینوی خرد ترجمه احمد تفضلی از انتشارات توس.

/ 1 نظر / 22 بازدید
برده ولی آزاد

تقدیم شما از هرآنچه خوبیست[گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل] انسان های خوب همچو انعکاس ماه در زلال برکه اند لمس شدنی نیستند ولی زیبایی بخش ظلمت شبند. [گل]