<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

 

گوشه هایی از خلقیات مردم کرمان

مهدی حسنی باقری

 

 

 

   عادات و رفتارهای افراد  هر جامعه   به نوعی بیانگر چگونگی زندگی اجتماعی و نوع تعامل مردمان آن  با یکدیگر است. آنچه که بنام خلق و خوی یک ملت می شناسیم می تواند راهنمای خوبی باشد در جهت شناخت بهتر آن ملت.اهمیت این موضوع آنگاه بهتر روشن می شود که قبول کنیم به قول مارکوزه این عادات به عنوان طبیعت ثانویه انسان ها نقش مهمی درسوگیری های فرهنگی و اجتماعی بازی می کنند.[1]

   «آندره زیگفرید» کتابی دارد با نام «روح ملت ها»[2] وی در این کتاب با کندوکاوی  روانشناسانه تلاش می کند تا خمیر مایه و روح اصلی ملت های مغرب زمین را کشف کند. وی در نهایت موفق می شود که برخی از صفات را برای بعضی از ملت ها به عنوان صفات برتر بیابد. مثلا او از هوشمندی و ابتکار فرانسوی ها، سرسختی انگلیسی ها، حس انضباط آلمانی ها، صوفی منشی روس هاو بالندگی امریکایی ها یاد می کند. آیا ما نیز می توانیم وجه ممیزه خاصی را برای ایرانیان  نام ببریم؟

   منبع اصلی برای مطالعه در این زمینه در درجه اول جامعه و مردمان آن می باشد . محقق می تواند با حضور بی واسطه در این جمعیت آماری که خود نیز یکی از آنان است ، از نزدیک با خلق وخوی انسان ها آشنا شود و از این رهگذر بخش مهمی از این مقوله را عمیقا تجربه نماید. در این زمینه منابع شفاهی دارای اهمیت خاصی می باشند. این منابع به صورت سینه به سینه واز نسلی به نسل دیگر منتقل شده اند . مهمترین قالب های این انتقال در فرم هایی مانند :ضرب المثل ها، متل ها، داستان های عامیانه، افسانه ها، باورها، عادات، کنایه  ها، رسم و رسومات و... می باشد که ریشه در اعماق وجود و روان افراد دارند.. مجموع این موارد را فولکلور یا فرهنگ عامه می نامند.هرچند اندک اما فعالیت های قابل ارجی تا کنون برای جمع آوری فرهنگ عامه صورت گرفته است که از مهمترین و قدیمی ترین آنها می توان به کتاب امثال و حکم مرحوم دهخدا اشاره کرد. احمد شاملو نیز تلاش گسترده ای را در این زمینه در قالب اثر حجیم و گرانبهای کتاب های «کوچه» انجام داه است. در این رابطه باید به علی اشرف درویشیان و کوشش او جهت جمع اوری افسانه ها و قصه های عامیانه هم اشاره کرد.

   اما جمع آوری نمونه ای فرهنگ عامه یک چیز است و استفاده واستخراج از آنها چیز دیگر . در این جا باید گفت کار تخصصی می شود. جامعه شناس با دید جامعه شناختی خود، سیاستمدار با شم سیاسی خود، اقتصاددان با نگاه اقتصادی ، مورخ از منظر حوادث تاریخی، و..از این ماده خام اولیه دست به استخراج می زند. در این زمینه باید از پیشگامانی چون جمال زاده با کتاب خلقیات ما ایرانیان و صادق هدایت نام برد.پژوهش در این زمینه عرصه بکری است که می تواند به نوعی راز و رمزهای زندگی یک ملت راآشکار کند.

   ایران سرزمینی است با اقوام و نژادهای گوناگون . در هر ناحیه از آن خرده فرهنگ های گوناگونی زندگی می کنند که بعضا دارای آداب و رسوم و آداب مختلفی می باشند. نمی توان گفت که از مجموع این آداب و رسوم و با جمع عددی آنها می  توان خلق و خوی ایرانی را باز شناخت، اما  حائز اهمیت این است که آشنایی با این احوالات کمک شایانی می کند  در جهت شناخت هرچه بیشتر ملتی بنام ایران. به نظر من آنچه که به نام خلق و خوی ایرانی از متن آثار ملی مانند شاهنامه فردوسی ، اشعار سعدی و حافظ و...استخراج می شود، با آنچه که مثلا ازمتن آداب و رسوم اقوام ترک،کرد بلوچ،فارس و... قابل استخراج است تفاوت دارد.  آثار ملی به جهت جامعیتی که دارند صیقلی که در طول سالیان متمادی خورده اند کلیت بیشتری از خلقیات ما ایرانیان را شامل می  شوند.

   در این مقاله تلاش گردیده است تا بااستناد به آثار ثبت شده از فرهنگ عامه مردم کرمان، گوشه ای خلقیات مردم این دیار بازگو شود. در این زمینه ذکر چند مورد لازم می نماید:

1-  در طول سالیان اخیر و به همت مراکز متعددی با نام های«...شناسی» که کرمان شناسی نیز ازجمله آنان است تلاش وسیعی در جهت جمع اوری فرهنگ عامه مناطق مختلف صورت گرفته است. این تلاش به شهرستان ها نیز کشیده  به طوری در برخی از شهرستان های کوچک چندین اثر در این زمینه تالیف گردیده است.

2-  در این مقاله مبنای پژوهش مثل های رایج  کرمانی به طور عام  می باشد. برخی از این مثل ها مختص به فرهنگ کرمان نبوده بلکه در فرهنگ های دیگر نیز مورد استفاده می باشندو برخی از آنها در سطح ملی به کار رفته اند.

3-  باید اذعان کرد که بخش مهم و گسترده ای از فرهنگ عامه مناطق مختلف هنوز ناشناخته و ضبط ناشده است بنابراین این حجم استفاده شده در این پژوهش به هیچ وجه تمامی آنچه باید باشد را در بر نمی گیرد.

4-  روش کار در این پژوهش بدین گونه بوده است که با مطالعه تک تک مثل ها، تلاش شده است مابه ازایی ا ز  صفات به عنوان خلقیات برای آنها در نظر گرفته شود .در هر مورد مثل های چندی معنامی یابد که به عنوان شاهد آن خلق مورد استناد قرار می گیرد.

خلقیات مردم کرمان

   در یک تقسیم بندی کلی  خلقیات و صفات موجود در میان مردم را می توان در دودسته بزرگ صفات مثبت و منفی قرار داد. البته این تقسیم بندی به معنای ارزش گذاری نیست ،هدف  بیان کارکردی است که این ویژگی می تواند در سطح فردی یا جمعی داشته باشد.البته این نکته قابل ذکر است که هیچ معیار استانداردی برای این امر وجود ندارد این پژوهشگر است که بر اساس دیدگاه خود تصمیم گیری می کند. البته بااتخاذ موضعی بی طرفانه در این باره_ که البته کار بسیار مشکلی نیز می باشد_ می توان به حاصل کار امید وار بود.

الف- خلقیات مثبت

   در میا خلقیات مردم کرمان صفات مثبت فراوانی می توان یافت ما به برخی از آنها در اینجا اشاره می کنیم:

1- اهمیت دادن به کارو تلاش(زحمت کشی):

   در مثل های گوناگونی کار و تلاش و زحمت کشیدن مورد تاکید قرار گرفته است؛ از جمله در این مثل ها:

-         آسیاب بی کل کل؟

-         اسب رونده جو خودش را زیاد می کند.( کنایه از این است که کارگر یا مستخدم فعال اضافه حقوق و ترفیع می یابد.)

-         بیگاری به که بیکاری.

-         تا دود چراغ نخوری به جایی نمی رسی.

-         از تو حرکت از خدا برکت.

2-حسابگری:

   حسابگری و در فکر آخر و عاقبت کارها بودن از دیگر صفات کرمانی ها می باشد . آنها برای بیان این امر از این مثل ها استفاده می کنند:

-         بازار باز آر( هر چه به بازار می بری اعم از پول یا جنس معادلش را باز ار)

-         بدهکار اگر عوض طلبت روغنت داد ، اگر ظرفی نداری بریز تو کلاهت.

-         جا به جا کنعبدو، جا به جا کنستعین

-         بسنج جات را بگذار پات را.

-         آدم باید اول حرفش را توی دهنش مزه کند.

-         سودای اول خرمن بهتر از آخر خرمن است.

-         گز نکرده پاره نکن.

3- سپردن کار به کاردان:

- هر راهی را به راهداری سپرده اند.

 

-         هر راهی به راهداری، هر بامی به ناساری.[3]

-         کار را به کاردان بسپار.

-         نکرده کار را نفرست به کار.

-         کفتر[4] چاهی به چاه خودش.

4- اهمیت برای تجربه قایل شدن:

    - به آزموده برو نه به طبیب.

    - آزموده را آزمودن خطاست.

    - خر به خریش پایش یک بار توی سوراخ می رود.

    - خر پیر توبره گم نمی کند.

    - دود از کنده بر می خیزد.

5- بی ارزشی دنیا:

  - دنیا بر خودش را داده است.

  - دنیا دوروزاست.

/ 7 نظر / 2 بازدید
Solh

برای دستيابی به نـان٫مسـکن٫آزادی بايد مبـارزه کـرد.براي رفع تبعيض از حقوق زنـهای ايـران بايد مبـارزه کـرد.مـردم ايران حق دارند سوال کنندچـرا در آمد حاصله از منابع طبیعی خرِج گروهای تروريستی حزب الله لبنان ميشود.مـردم ايران حق دارند سوال کنندچـرا آقازادها پولها را از ايران خارج و درکانادا٫هلند٫دبی سرمايه گزاری ميکنند.مـردم ايران حق دارند سوال کنندچـرا ثروت ملی ايران را خرِج گروهای حزب الله وآنها را روانه اروپـا جهت فعاليتهای مذهبی وصدور انقلاب ميکنند در حالی که ۷۵٪مـردم ايران زیر خط فقر بسر می برند .ما ملت ایران سیاست را دوست داریم میخواهیم بدانیم٫ میخواهیم در سرنوشت خود وایران نقش داشته باشیم .يــاران تــا کــی خمــوش!

Solh

بيانيه کانون وبلاگ نويسان ايران (پن‌لاگ) به اجلاس جهانی اطلاع رسانی تونس ـ ايران با اقدامات سرکوب گرايانه دولت جمهوری اسلامی تبديل به بزرگترين زندان روزنامه نگاران و وبلاگ نويسان شده است. متاسفانه آزادی بيان و حقوق بشر در ايران تا بحال قربانی معاملات اقتصادی شده‌اند و ما مصرانه خواستان پايان بخشيدن به اين چـــرخه شوم هستيم. ما از جامعه بين‌المللی مي‌خواهيم که نقض شديد حقوق بشر و آزادی بيان در ايران را محکوم کنند

فرشته

دوست عزيز سلام ، استفاده کردم متشکرم .

abrahim

جالب بود موفق باشيد.

ali

وری گود.

mahtab

دوست خوبم سلام ... کارهای قشنگتان را خواندم... اگر تمايل به چاپ آثارتان داريد پيشنهاد می کنم سايت radmehrpub.com را ببينيد و آثارتان را جهت مسابقه کشوری شعر و داستان کوتاه ارسال کنيد ... موفق باشيد... مهتاب

hamed aasem

زيبا بود عزيز! نقدی بر يک نامه عاشقانه را بخوان