آفتاب پسته‌زار

شعر و نوشته‌های مهدی حسنی باقری

وبلاگ نويسی و ظرفيت‌های جديد در توسعه سياسی ايران( بخش دوم)

وبلاگ چیست؟

  وبلاگ از دو واژه web و log  به معنای به اشتراک گذاشتن وب تشکیل شده است . وبلاگ را می توان فضایی مجازی تر در عالم مجازی، و محصول رشد درونی ارتباطات در عالم   اینترنت دانست. [i] در این فضا هریک از کاربران اینترنتی می توانند به صورت آنلاین(پیوسته) اطلاعات خود را رد و بدل کنند.

   به زبان ساده تر، یک وبلاگ، یا یک« بلاگ» عبارت است از کاربرد یک صفحه وب به عنوان صفحه ای عمومی که شامل پیغام های دوره ای است.

   وبلاگ نویسی یکی از زمینه هایی است که جهان اینترنت ایجاد کرده است و عمده ترین رسالت آن انتشار یادداشت های شخصی با انگیزه های  گوناگون است. بنابر این می توان آن را یک دفترچه یادداشت شخصی با انگیزه مطالعه عمومی دانست.

   برای درک بهتر مفهوم و زمینه کار وبلاگ می توان آن را با موردی مشابه مانند « وب سایت »  مقایسه کرد. یک وب سایت با یک وبلاگ در این موارد متفاوت می باشند:

1. وبلاگ حول محور شخص ایجاد می شود در حالی که وب سایت موضوع- محورمی باشد.

2. وبلاگ غیر حرفه ای است و هر فردی می تواند بدون نیاز به سرمایه و امکانات پیچیده تکنولوژیک و فارغ از کنترل اعمال شده بر رسانه های حرفه ای آن را ایجاد کند، در صورتیکه وب سایت مقوله ای حرفه ای است.

3.     اهمیت وبلاگ در نوشته شدن است نه در خوانده شدن آن.

4. افراد می توانند گمنام، ویا با استفاده از اسم مستعار و در آزادی کامل در وبلاگ بنویسند، در حالیکه محیط وب سایت دارای محدویت های زیادی می باشد.[ii]

 

   مهمترین ویژگی وبلاگ تغییر رابطه یک سویه نویسنده- خواننده ، و از میان بردن فاصله زمانی و مکانی میان آنها است. در وبلاگ خواننده همزمان که متنی را می خواند، امکان نوشتن هم دارد. در این محیط هر خواننده ای نویسنده هم هست و هر نویسنده ای خواننده. خواننده می تواند گفت و گویش را با متنی که می خواند به سرعت و در همان جا منتشر کند و دیگران را در این گفتگو شریک سازد و گفتگویی بی پایان را تشکیل دهد.این ویژگی یعنی تعاملی بودن وبلاگ ، خصلتی است که حتی روزنامه های آنلاین فعلی ایران  فاقد آن می باشند. این فضای تعاملی با امکاناتی مانند ایمیل، چت، لینک به مطالب دیگران ونظر سنجی فراهم می گردد.[iii]

  

وبلاگ در ایران

       «مانوئل کاستلز» در مبحث هویت  در« جامعه شبکه ای » به سه نوع از هویت اشاره می کند:

1. هویت مشروعیت بخش: این نوع هویت توسط نهادهای غالب جامعه ایجاد می شود تا سلطه آنها را بر کنشگران اجتماعی گسترش دهد و عقلانی کند.

2. هویت  مقاومت: این هویت به دست کنشگرانی ایجاد می شود که در اوضاع و احوال یا شرایطی قرار دارند ک از طرف منطق سلطه بی ارزش دانسته می شود.

3. هویت برنامه دار : هنگامی که کنشگران اجتماعی با استفاده از هرگونه مواد و مصالح فرهنگی قابل دسترسی هویت جدیدی می سازند که موقعیت آنان را در جامعه از نو تعریف می کند و به این ترتیب در پی تغییر شکل کل ساخت اجتماعی هستند ، این نوع هویت تحقق می یابد. [iv]

   با توجه به این تقسیم بندی ؛ وبلاگ نویسی در ایران را می توان از نظر شکل هویتی در هویت مقاومت و هویت برنامه دار جای داد.

     وبلاگ در ایران تاریخچه ای  4ساله دارد.  اولین وبلاگ در ایران توسط «حسین درخشان» در سال 1380 ایجاد گردید.  

   برای بررسی تاریخچه حضور وبلاگ در ایران باید به سابقه حضور اینترنت در ایران اشاره کرد. به طور کلی سابقه حضور اینترنت را در ایران طی سه مرحله می توان مورد بررسی قرار داد:

1.  مرحله فنی که بیشتر بحث ها حول محور زیر ساخت ها و پروتکل های اینترنتی ارتباطی قرار داشت.

2.  ورود بحث های نظری و فلسفی پیرامون اینترنت با گزاره های مهندسی.

3.  فراگیر و مردمی شدن اینترنت و ورود لایه های فکری و اجتماعی از طریق اینترنت.[v]

   وبلاگ در مرحله سوم ظاهر می شود و برای آن می توان چهار مرحله  در نظر گرفت:

الف.  در مرحله اول بیشتر وبلاگ ها مثل نسل اول اینترنت توسط نیروهای فعال فنی ابداع می شود و مباحث فنی را شامل می شود.

ب.  در مرحله دوم به تدریج وبلاگ ها مرحله فنی را پشت سر گذاشته و به تولید محتواهایی با مضامین فرهنگی و اجتماعی می پردازند. محتوای این وبلاگ ها و «وب نوشته ها» بیشتر حالتی منولوگ دارد.

ج.  در مرحله سوم پیام ها از حالت منولوگ خارج شده و ساختار گفتگویی پیدا می کند. در این مرحله همه پیام هایی که در وبلاگ تولید می شود، هم در پاسخ به یک حرف دیگر است (تراک بک) ؛ و هم درانتظار پاسخ(کامنت) است. دو ویژگی تراک بک و کامنت به تحمیل فضای گفتگو بر وب نویسی کمک می کند.

د. در مرحله چهارم - که مرحله جدیدی است داد و ستد و گفتگویی بین فضای مجازی و فضای واقعی برقرار گردیده و وبلاگ نویسی ایرانیان وارد عرصه حقیقی و واقعی شده است . تشکیل نشست های وبلاگ نویسان، ایجاد واحد های صنفی، بحث با کاندیداهای انتخاباتی و... از نشانه های این مرحله جدید می باشد.[vi]

   به طور کلی این ویژگی ها را می توان برای وبلاگ های ایرانی برشمرد:

1.  بیشتر عناوین وبلاگ ها بیانگر هویت نویسنده و یا نگاهی انتقادی و طنز آلود به محیط اطراف می باشد.

2.      وجود متن شبیه به مطبوعات

3.  استفاده از نام های مستعار برای فرار از فشارهای رسمی و برخوردهای سیاسی

4.      جوان بودن  وبلاگ نویسان

   «بلاگر»ها(نویسندگان وبلاگ) در ایران به سه دسته قابل تقسیم هستند:1) گروهی از روزنامه نگاران و نویسندگان حرفه ای؛2)کسانی که با اسم حقیقی وبلاگ نویسی می کنند و3) افرادی که با نام مستعار وبلاگ دارند.

   خوانندگان وبلاگ ها نیز از سه دسته خارج نیستند:

1.     نویسندگان وبلاگ ها که در وقع در دنیای وبلاگی زندگی می کنند.

2.     خوانندگان سایت های پر مراجعه ای که به وبلاگ ها لینک داده اند.

3.     خوانندگان مختص وبلاگ ها.

 

گرایش های متعددی در وبلاگ نویسی امروز ایران وجود دارد  که می توان آنها را در 6 مورد تقسیم بندی کرد:

1. گرایش حسین درخشان به عنوان یکی از پیشگامان وبلاگ نویسی در ایران  که گرایشی غالب است.

2.     گرایش سایت ملکوت ، که یک گرایش ادبی خاص است.

3.     گرایش مربوط به سینا مطلبی

4.     گرایش سایت «دبش»

5.     گرایش مربوط به وبلاگ های سکسی

6.     گرایش معروف به«بچه کامپیوتری ها»

   موضوعات گوناگونی هم در عرصه وبلاگ ها مورد توجه واقع می شود . با بررسی که درمحتوای 40 وبلاگ پر مخاطب[vii] به عمل آمده است این موضوعات به ترتیب حائز اهمیت بوده اند:

1.     مسایل سیاسی 32%

2.     بیان خود و اتفاقاتی که بر وبلاگ نویس رفته است26%

3.     مسایل سایر وبلاگ ها و اینترنت و کامپیوتر19%

4.     مسایل مذهبی9%

5.     نویسندگی و هنر و ادبیات7%

6.     سایر موضوعات6%

در حال حاضر 5 سرور «پرشین بلاگ» ، «بلاگ اسکای» ، «پارسی بلاگ» ، «بلاگفا» و «میهن بلاگ» به وبلاگ های ایرانی خدمات می دهند. از این میان پرشین بلاگ بیشتریت تعداد کاربر را دارد(520000).[viii]

   میزان دسترسی ایرانیان را به اینترنت  در خوشبینانه ترین حالت 7الی8درصد ذکر می کنند.  اما با همین درصد اندک، امروزه ایران از لحاظ تعداد  وبلاگ ها به پایتخت وبلاگ نویسی جهان شهرت یافته است. طبق محاسبات سایت نشر وبلاگ موسوم به Blog Herald  تعداد وبلاگ های ایجاد شده در جهان تا اکتبر سال 2005 ، 100میلیون می باشد. از این تعداد 700هزار متعلق به ایران است. آمار تعداد وبلاگ ها در برخی از کشورهای جهان با استناد به این سایت بدین قرار است:

استرالیا450000،اتریش20000 ، کانادا 700000 ، چین 6000000 ، دانمارک 15000 ، فنلاند 100000 ، آلمان300000 ، هند 100000 ،مالزی 20000 ، فیلیپین 75000 ،امریکا50000000 ، انگلستان 2000000[ix]

 



[i] . روزنامه شرق25/7/1383

[ii] . www.bbcpersian.com  مقاله ابراهیم نبوی

[iv] .مانوئل کاستلز، عصر اطلاعات:اقتصاد،جامعه و فرهنگ(قدرت هویت)ترجمه احمد عقیلیان و...،جلد2(تهران:طرح نو، 1380) ص24

[v] . http//ravi.ir 5آبان1384

[vi] . همان

[vii] . نام و آدرس این وبلاگ ها در ضمیمه آمده است.

[viii] .روزنامه آسیا 27/6/1384

[ix] . http://www.blogherald.com